Тутанхамоны булш: Хаадын хөндийд нуугдсан алтан ертөнц
Египетийн өмнөд хэсэгт, Нил мөрний баруун эрэгт орших Луксор хотын ард хуурай уулсын дунд нэгэн нууцлаг хөндий бий. Үүнийг Хаадын хөндий буюу Valley of the Kings гэдэг. Эртний Египетийн Шинэ хаант улсын фараонууд болон хааны гэр бүлийн зарим гишүүдийг эндхийн хаданд ухсан булшнуудад оршуулдаг байжээ.
Энэ хөндий дэлхий даяар хамгийн их алдаршсан нь 1922 онд археологич Ховард Картерын баг Тутанхамоны булшийг илрүүлсэнтэй холбоотой. Булшнаас олдсон алт, үнэт эдлэл, тавилга, сүйх тэрэг болон өдөр тутмын эд зүйлс эртний Египетийн хааны ордны амьдралыг өнөө цагт ойртуулсан юм.
Хаадын хөндий яагаад энд байрладаг вэ?
Хаадын хөндий нь Нил мөрний баруун эрэгт оршдог. Эртний египетчүүдийн ертөнцийг үзэх үзэлд нар баруун зүгт жаргаж, дараа нь зүүн зүгээс дахин манддаг нь үхэл ба дахин төрөхийн бэлгэдэл байв. Тиймээс оршуулгын газруудыг ихэвчлэн Нил мөрний баруун эрэгт байгуулдаг байжээ.
Шинэ хаант улсын үед фараонууд пирамид хэлбэрийн ил том байгууламж барихын оронд уулын хаданд гүн ухсан, гаднаас нь төдийлөн анзаарагдахгүй булш сонгох болсон. Гэвч далд булш ч дээрэмчдээс бүрэн хамгаалж чадаагүй. Өнөөдөр Хаадын хөндийд 60 гаруй булш, мөн дуусаагүй олон байгууламж бүртгэгдсэн байдаг.
Тутанхамон гэж хэн байсан бэ?
Тутанхамон бол МЭӨ 14-р зуунд Египетийг захирч байсан XVIII угсааны залуу фараон юм. Тэрээр хаан ширээнд хүүхэд насандаа сууж, богино хугацаанд хаанчилсан ч булш нь олдсоноор дэлхийн хамгийн алдартай фараонуудын нэг болжээ.
Түүний өмнөх үед Эхнатон фараон шашны томоохон өөрчлөлт хийж, Атоныг онцгойлон шүтэх бодлого явуулсан байв. Тутанхамоны үед уламжлалт бурхдын шүтлэгийг сэргээж, нэрээ Тутанхатон байснаас Тутанхамон болгон өөрчилсөн гэж үздэг. Энэ нь тухайн үеийн шашин, улс төрийн өөрчлөлтийг ойлгоход чухал баримт юм.
1922 оны гайхалтай нээлт
Британийн археологич Ховард Картер олон жилийн турш Хаадын хөндийд малтлага хийсний эцэст 1922 оны 11-р сарын 4-нд хаданд ухсан шатны эхний хэсгийг олжээ. Дараагийн өдрүүдэд битүүмжилсэн хаалга, доторх өрөөнүүдийг илрүүлсэн байна.
1922 оны 11-р сарын 26-нд Картер лааны гэрлээр жижиг нүхээр дотогш харахад алтлаг эдлэл, тавилга, баримал болон бусад үнэт зүйлс гялалзан харагдсан гэдэг. Тэр үеэс эхэлсэн малтлага нь археологийн түүхэн дэх хамгийн алдартай үйл явдлуудын нэг болсон.
Булшнаас ойролцоогоор 5,000 орчим эд өлгийн зүйл илэрсэн. Үүнд:
- Алтаар бүрсэн болон үнэт материалаар чимэглэсэн авс, бунхан
- Алдарт алтан баг болон үнэт эдлэл
- Сүйх тэрэг, зэвсэг, тавилга
- Хувцас, гоо сайхны хэрэглэл, сав суулга
- Хааны өдөр тутмын амьдралтай холбоотой олон төрлийн эд зүйлс
Эдгээр олдвор нь Тутанхамоныг агуу байлдан дагуулагч байсан учраас бус, харин түүний булш харьцангуй бүрэн бүтэн хадгалагдан үлдсэн учраас дэлхийд ийм алдартай болгосон юм.
Булшны дотор юу үзэх вэ?
Тутанхамоны булш нь Хаадын хөндийн KV62 дугаартай булш юм. Бусад олон хааны булштай харьцуулахад хэмжээний хувьд даруухан боловч түүхэн ач холбогдол нь асар их.
Булшны ханын чимэглэлд хааны оршуулгын ёслол, бурхадтай уулзаж буй дүрслэлүүд бий. Эртний египетчүүд нас барсан хааныг хойд ертөнцөд хүрэхэд туслах шашны зан үйл, бичээс, дүрслэлд онцгой ач холбогдол өгдөг байжээ.
Булшинд байсан эд зүйлсийн зарим нь өнөөдөр музейн үзмэр болсон. Тиймээс Луксорт очихоосоо өмнө тухайн үеийн үзэсгэлэн, музейн байршил болон булшинд нэвтрэх боломжийг шалгаарай.
Тутанхамоны хараал үнэн үү?
Булш нээгдсэний дараа малтлагатай холбоотой зарим хүний нас баралтыг “Фараоны хараал” хэмээн хэвлэлүүд сенсаац болгон мэдээлж байв. Гэвч булшинд орсон хүн бүрийг хөнөөх хараал байсан гэх шинжлэх ухааны баталгаа байхгүй.
Энэ домог нь эртний Египетийн нууцлаг дүр төрх, хэвлэл мэдээллийн сонирхол, тухайн үеийн олон нийтийн төсөөллөөр улам хүчтэй болсон гэж ойлгож болно.
Луксорт очвол хэрхэн төлөвлөх вэ?
Хаадын хөндий нь Луксор хотын баруун эрэгт байрладаг бөгөөд хотын бусад эртний дурсгалтай хамт үзэхэд тохиромжтой.
- Өглөө эрт очих: халуун багатай үед үзэхэд илүү тухтай.
- Тохиромжтой гутал өмсөх: хадархаг, элсэрхэг замаар алхах шаардлагатай.
- Тасалбарын нөхцөлийг шалгах: Тутанхамоны KV62 булш болон бусад булшны нэвтрэх тасалбар тусдаа байж болно.
- Зураг авах дүрмийг дагах: зарим булшинд зураг авах зөвшөөрөл, нэмэлт төлбөр эсвэл хориг үйлчилж болно.
- Мэргэжлийн тайлбарлагчтай явах: булшны ханын зураг, бичээсийн утгыг ойлгоход тусална.
Нэвтрэх цаг, тасалбарын үнэ, зураг авах журам өөрчлөгдөж болох тул аяллынхаа өмнө Египетийн Аялал жуулчлал, эртний дурсгалын яамны албан ёсны мэдээллийг шалгаарай.
Алтан эдлэлээс илүү үнэ цэнтэй түүх
Тутанхамоны булш бол зөвхөн алт, үнэт чулууны цуглуулга биш. Энэ бол эртний египетчүүд хааддаа хэрхэн хүндэтгэл үзүүлж, үхэл ба хойд ертөнцийг хэрхэн төсөөлж, өдөр тутмын амьдралаа ямар эд зүйлсээр хүрээлүүлж байсныг харуулсан цаг хугацааны капсул юм.
Луксорын Хаадын хөндийд зогсохдоо та зөвхөн нэг булш үзэхгүй. Та 3,000 гаруй жилийн өмнөх ертөнцтэй нүүр тулж, хүн төрөлхтний түүхийн нэгэн гайхалтай хуудсыг мэдрэх болно.