Эртний Египетийн бурхад: Нил мөрний соёл иргэншлийн домогт ертөнц

Эртний Египетийн сүм хийд, булш бунхан, хөшөө дурсгалуудыг харахад хүний биетэй атлаа шувуу, муур, матар, цөөвөр чонын толгойтой дүрүүд олонтаа тааралдана. Эдгээр нь зүгээр нэг чимэглэл биш. Байгаль, амьдрал, үхэл, хаанчлал, шударга ёсыг тайлбарлаж байсан эртний египетчүүдийн бурхад, дарь эхийн дүрслэл юм.

Египетчүүд олон зуун бурхан шүтдэг байсан бөгөөд тэдний үүрэг, нэр хүнд нь хот нутаг, цаг үеэс хамааран өөрчлөгдөж байв. Тиймээс бүх Египет даяар мөрддөг ганцхан тогтсон домог, эсвэл бурхдын нэг л шаталсан жагсаалт байгаагүй.

Нар ба бүтээлийн бурхан Ра

Ра бол нарны хүч, гэрэл, бүтээлийн бэлгэдэл болсон хамгийн нөлөө бүхий бурхдын нэг. Түүнийг ихэвчлэн шонхор шувууны толгойтой, толгой дээрээ нарны дугуйтай хүнээр дүрсэлдэг.

Египетчүүд нар өдөр бүр тэнгэрээр аялж, шөнө нь далд ертөнцөөр дамжин, өглөө дахин манддаг гэж төсөөлдөг байв. Энэ аялал нь гэрэл харанхуйг ялан дийлж, ертөнц дахин сэргэж байгааг илэрхийлнэ. Хожим Теб хотын бурхан Амунтай нэгдэн Амун-Ра хэмээх хүчирхэг шүтээн болон алдаршжээ.

Осирис — үхэгсдийн ертөнц ба дахин амилалтын эзэн

Осирис бол нас барагсдын ертөнц, дахин амилалт, үржил шимтэй холбоотой бурхан. Түүнийг ихэвчлэн мумми шиг ороосон биетэй, цагаан титэм, таяг болон ташуур барьсан байдлаар дүрсэлдэг.

Домогт Осирисийг дүү Сет нь хөнөөсөн боловч эхнэр Исис түүний биеийг цуглуулж, ид шидийн хүчээр амилуулсан гэдэг. Осирис газар дээрх амьдралдаа эргэн ирээгүй ч үхэгсдийн хаан болж, нас барсны дараах амьдралын бэлгэдэл болсон юм.

Исис — эх хүн, хамгаалалт ба ид шидийн дарь эх

Исис бол эртний Египетийн хамгийн өргөн шүтэгдсэн дарь эхийн нэг. Түүнийг эх хүн, гэр бүл, хамгаалалт, эдгээх увдис болон ид шидтэй холбон үздэг байв.

Тэрээр Осирисийн эхнэр, Хорусын эх бөгөөд нөхрөө аврахын тулд тууштай тэмцсэн дүрээрээ алдартай. Урлагт толгой дээрээ сэнтийг илэрхийлсэн тэмдэгтэй, заримдаа дэлгэсэн далавчтай эмэгтэйгээр дүрслэгддэг.

Хорус — тэнгэр ба фараоны хамгаалагч

Хорус бол тэнгэр, хаанчлал, хууль ёсны эрх мэдэлтэй холбоотой шонхор толгойт бурхан. Домогт тэрээр Осирис, Исис хоёрын хүү бөгөөд эцгийнхээ хаан ширээг авахын төлөө Сеттэй тэмцдэг.

Египетийн фараонуудыг амьд ахуйдаа Хорусын дэлхий дээрх төлөөлөл гэж үзэх нь түгээмэл байв. Хорусын нүд буюу Wedjat нь хамгаалалт, эрүүл мэнд, бүрэн бүтэн байдлын хүчирхэг бэлгэдэл болж, сахиусанд өргөн хэрэглэгддэг байжээ.

Анубис — муммижуулалт ба оршуулгын зан үйлийн сахиул

Хар өнгийн цөөвөр чонын толгойтой Анубис бол муммижуулалт, оршуулгын зан үйл, нас барагсдыг хамгаалахтай холбоотой бурхан юм.

Эртний египетчүүд нас барсан хүний биеийг хадгалах нь хойд насанд хүрэхэд чухал гэж итгэдэг байв. Анубисыг муммижуулах үйл явцыг ивээн тэтгэж, нас барагсдыг нөгөө ертөнцөд хүрэх замд нь хамгаалдаг гэж үздэг байжээ. Мөн зүрхийг үнэний өдтэй жинлэх ёслолын дүрслэлд оролцдог.

Тот — мэдлэг, бичиг үсэг ба мэргэн ухааны бурхан

Тот бол бичиг үсэг, тооцоо, мэдлэг, мэргэн ухаан, цаг хугацаатай холбоотой бурхан. Түүнийг ихэвчлэн ибис шувууны толгойтой хүнээр, заримдаа бабуны дүрээр харуулдаг.

Домог, шашны бичвэрүүдэд Тот бурхдын бичээч, тэмдэглэл хөтлөгч, маргааныг шийдвэрлэхэд туслагчийн үүрэгтэй гардаг. Түүний дүр нь эртний Египетэд бичиг үсэг, мэдлэг ямар чухал байсныг илтгэнэ.

Хатхор — хайр, хөгжим ба баяр баясгалангийн дарь эх

Хатхор бол хайр, хөгжим, бүжиг, баяр баясгалан, эхийн халамжтай холбоотой дарь эх. Түүнийг ихэвчлэн үхрийн эвэр дунд нарны дугуйтай эмэгтэйгээр, эсвэл үхрийн дүрээр дүрсэлдэг.

Тэрээр хүмүүсийг ивээж, баяр ёслол, хөгжим, бүжгийн хамгаалагч гэж шүтэгддэг байв. Хатхорын шүтлэг нь Египетийн олон бүс нутагт тархсан бөгөөд Дендера дахь түүний сүм өнөөдөр ч гайхамшигтай дурсгал болон үлджээ.

Сет — эмх замбараагүй байдал ба цөлийн хүч

Сет бол цөл, шуурга, хүчирхийлэл, эмх замбараагүй байдалтай холбогддог бурхан. Түүнийг урт хоншоортой, чих нь өвөрмөц хэлбэртэй, яг ямар амьтан болох нь тодорхойгүй домгийн амьтны толгойтойгоор дүрсэлдэг.

Осирисийн домогт Сет түүний өрсөлдөгч, Хорусын дайсан болдог. Гэхдээ түүнийг бүх цаг үед зөвхөн муу ёрын дүр гэж ойлгож болохгүй: зарим домогт Сет нарны завийг шөнийн аюулаас хамгаалахад тусалдаг хүчирхэг бурхан юм.

Маат — үнэн, шударга ёс ба ертөнцийн тэнцвэр

Маат бол үнэн, шударга ёс, зөв дэг журам, ертөнцийн тэнцвэрийг илэрхийлдэг дарь эх бөгөөд мөн эдгээр зарчмыг нэрлэдэг ойлголт юм. Түүний толгой дээр тэмээн хяруулын өд байдаг.

Нас барсан хүний зүрхийг Маатын өдтэй жинлэж, амьдралдаа шударга, зөв байсан эсэхийг бэлгэдлээр шүүдэг гэж үздэг байв. Маат нь зөвхөн хойд насны тухай ойлголт биш, хаан болон жирийн хүмүүсийн амьдралд баримтлах ёстой ёс суртахууны дэг журам байжээ.

Яагаад бурхдыг амьтны толгойтой дүрсэлдэг байсан бэ?

Египетийн урлагт амьтны дүр нь тухайн бурхны шинж чанарыг илэрхийлдэг байв. Шонхор шувуу тэнгэр, хурц хараа, эрх мэдлийг; цөөвөр чоно оршуулгын газартай холбоотой хамгаалалтыг; ибис мэдлэг, бичиг үсгийг; үхэр эхийн халамж, үржил шимийг бэлгэдэж болно.

Гэхдээ нэг бурхан үргэлж ганцхан дүртэй байсан гэсэн үг биш. Нэг бурхныг хүн, амьтан, эсвэл хүн-амьтны хосолсон хэлбэрээр дүрсэлж болох бөгөөд дүрслэл нь тухайн сүм, зан үйл, цаг үеэс хамаарч өөрчлөгддөг байжээ.

Египетийн бурхдын ертөнцийг хаанаас мэдэрч болох вэ?

Эдгээр бурхдын дүр, домог Египетийн олон дурсгалд хадгалагдан үлджээ. Луксор дахь Карнак, Луксорын сүмүүд, Хаадын хөндийн булшнууд, Дендера дахь Хатхорын сүм, Асуаны ойролцоох Филае арал дээрх Исисийн сүм зэрэг газруудаас бурхдын дүрслэл, бичээс, зан үйлийн ул мөрийг харж болно.

Эртний Египетийн бурхдыг таньж мэдэх нь зөвхөн домог судлах төдий биш. Энэ нь Нил мөрний хөндийд амьдарч байсан хүмүүс ертөнцийн үүсэл, байгалийн мөчлөг, хаанчлал, шударга ёс, үхэл ба амьдралыг хэрхэн ойлгож байсныг нээх нэгэн сонирхолтой аялал юм.